Integriteit slijt in kleine stapjes

Vraag een willekeurige collega of hij integer is en het antwoord is ja. Toch gebeuren er elke dag dingen waar je vraagtekens bij kunt zetten. Even doorwerken in de trein via een openbaar netwerk. Een collega die over een grens gaat, en je laat het gaan omdat het vast bij die ene keer blijft. Een document naar je privémail sturen, zodat je thuis verder kunt.

In deze blog vertelt Tim Voorbij, Human Capital Strategist bij HRD Groep, waarom integriteit pas betekenis krijgt zodra je er iets voor moet inleveren.

Je kunt eindeloos praten over wat integriteit betekent. Eerlijk zijn, oprecht zijn, betrouwbaar zijn volgens afgesproken normen, ook als niemand kijkt. Een prachtig tegeltje aan de muur, waar niemand het mee oneens is.

Voor mij begint het pas ergens over te gaan bij de kleine momenten waarop dat getest wordt, en waarop je iets moet inleveren om integer te blijven. Als je je werk nog even wil afmaken in de trein en je logt in op een openbaar netwerk. Als je iemand moet aanspreken en dat gevolgen heeft voor je loopbaan of voor de sfeer in je team. Als je een paar bronnen overneemt uit een AI-tool omdat de deadline dichterbij komt. Daar blijkt pas welke afweging je echt maakt.

Bij niet integer handelen denken we snel aan grote dingen. Omkoping, of een familielid dat onder druk wordt gezet. Die situaties komen voor, al krijgen de meeste mensen er nooit mee te maken.

Het gaat vaak om veel kleinere dingen. Een uur tijdwinst. Een tevreden manager. Een ongemakkelijk gesprek dat je jezelf kunt besparen. Dat klinkt onschuldig, en precies daarom werkt het zo goed.

We dragen allemaal een intern wisselkantoor met ons mee. Daar wisselen we onder druk onze principes in voor iets wat op dat moment zwaarder weegt. Zorgvuldigheid gaat eruit, snelheid komt ervoor terug. Openheid gaat eruit, loyaliteit komt ervoor terug.

Zo’n ruil lijkt klein en redelijk. Daarom doen we het ook. En ik doe het net zo goed. “Die collega ging te ver, maar het blijft vast bij één keer, dus ik laat het gaan.” “Ik stuur het even naar mijn privémail, dan werk ik daar verder.” “Dit is aan mijn teamleider om op te pakken.” Ieder van die gedachten is op zichzelf te verdedigen.

Alleen slijt integriteit juist in die kleine ruilmomenten. Elke organisatie kent er dagelijks duizenden. Als daar telkens de makkelijke keuze wordt gemaakt, verdwijnt integriteit zoals een rivier een oever uitslijt. Je ziet het niet gebeuren en op een dag ligt de bedding ergens anders.

De sterkste tegenstander van integriteit heet loyaliteit, en dat is verwarrend, want loyaliteit klinkt goed. We willen collega’s steunen, ons team beschermen en onze leidinggevende niet in het openbaar afvallen.

Diezelfde loyaliteit zorgt er ook voor dat fouten worden toegedekt, dat signalen zachter worden gebracht dan ze zijn, en dat kritiek binnenskamers blijft terwijl anderen de gevolgen dragen.

De vraag is dan: naar wie ben je eigenlijk loyaal? Naar jezelf, naar die ene collega, naar de organisatie of naar de klant? Daar zit meteen de grens van integriteit, want een keuze die de een helpt, kan de ander benadelen. Dat is de werkelijkheid waarin we allemaal onze afwegingen maken, en daarom is integer blijven handelen zoveel lastiger dan het tegeltje suggereert.

Psychologische veiligheid biedt hier uitkomst. Niet door het ongemak weg te nemen, maar door het te benoemen. Spreek het botsende belang gewoon uit.

“Ik vind het ongemakkelijk om dit te zeggen, want we werken prettig samen. Alleen zie ik je laptop regelmatig onbewaakt openstaan met documenten in beeld, en daar word ik onrustig van.”

In die ene zin zitten allebei de belangen. De collegiale relatie en de zorgvuldigheid. Ze sluiten elkaar niet uit, dus noem ze in één adem.

Hetzelfde geldt in teamverband. Zolang tegenstrijdige belangen onbesproken blijven, kiest iedereen in zijn eentje. Zodra ze op tafel liggen, kun je samen naar een andere uitweg zoeken. De deadline verschuiven bijvoorbeeld, of een rustiger moment kiezen om die collega aan te spreken.

Kijk daarnaast naar de waarden waar je als organisatie voorrang aan geeft, bewust of onbewust. Worden medewerkers voortdurend gestuurd op snelheid, deadlines en productie, dan komt zorgvuldigheid onder druk te staan. In het wisselkantoor ruilen mensen zorgvuldigheid dan in voor efficiëntie. Niet omdat ze zorgvuldigheid onbelangrijk vinden, maar omdat de organisatie laat zien dat snelheid zwaarder weegt.

Integriteit vraagt daarom niet alleen iets van het individu. Het vraagt ook iets van de systemen, de prikkels en de keuzes van de organisatie. Blijft het botsen, dan helpt het niet om mensen op te roepen tot integer gedrag. Dan moet de organisatie de omstandigheden veranderen waaronder mensen hun keuzes maken.

Wil je weten waar in jouw organisatie die ruilmomenten zitten? Met een integriteitsassessment krijg je zicht op de talenten en de valkuilen, bij individuele medewerkers en in de organisatie als geheel. Neem gerust contact op, dan denken we mee.